İvan Kupala: ateş, su ve en kısa karanlık

Yaz ortası bayramı, Ukrayna yılında kiliseye hiçbir zaman tam olarak boyun eğmemiş birkaç ritüelden biri. Vaftizci Yahya — İvan — yortusuna iliştirilmiş; adın ikinci yarısı Kupala ise genelde yıkanmaya bağlanıyor, ama kökeni tartışmalı ve muhtemelen açıklamadan eski.

Yapılanlar bölgeler arasında tutarlı. Bir ateş yakılır ve insanlar genelde çiftler hâlinde üzerinden atlar. Genç kadınlar kır çiçeklerinden çelenk örer, içine mum koyar ve akan suya bırakır. Bu gece toplanan otların her zamankinden güçlü olduğu söylenir. Ve ormanın bir yerinde eğrelti otunun tek bir an için çiçek açması beklenir — botaniğin var olmadığından emin olduğu, bulanın hayvanların dilini anlayacağı ve gömülü hazineleri göreceği bir çiçek.

Ritüeli bir çalışma belgesi olarak okumak

Romantizmi soyun, geriye tarım yılının belirli bir noktasına iliştirilmiş bir yönerge dizisi kalır.

Yaz ortası, ekim işinin bitişi ile hasadın başlangıcı arasında durur — tarımsal bir topluluğun hem zamanı hem kaygısı olduğu tek takvim aralığı. Ürün toprakta ve kimsenin denetimi dışında. Artık her şey etkilenemeyen havaya bağlı. Hasadın başarısını belirleyen iki unsur olan ateş ve su etrafında kurulmuş bir ritüel, rastgele bir tarihe düşmüş bir batıl inanç değil. İşle dolduramayacağı bir aralıkla bir şey yapan bir topluluk.

Su üstündeki çelenk evlilik üzerine bir kehanet: yüzer mi, batar mı, neye takılır, aşağıda kiminkiyle buluşur. Ateşin üzerinden çiftler hâlinde geçmek aynı konunun başka bir tonda söylenişi. Yaz ortası ayrıca pratikte, bir köyün hasattan sonra kimin evleneceğine karar verdiği noktadır.

Eğrelti otu çiçeği

İmkânsız çiçek kendi notunu hak ediyor; çünkü efsanenin yapısı alışılmadık biçimde açık. Gece yarısı, ormanın en derin yerinde, sizi korkutup kaçırmaya çalışacak şeylerin koruması altında bir an için açar. Alıp arkanıza bakarsanız kaybedersiniz.

Bu çok eski bir anlatı kalıbı — arkaya bakma yasağı Orpheus hikâyesindekinin aynısı — ve tanıdık bir iş görüyor. Ödül, başkalarında olmayan bilgi. Koşul, karanlığa yalnız gitmek ve irkilmemek. Kimse eğrelti otunun çiçek açtığına inanmış olsun ya da olmasın, anlatı bilginin bedeli üzerine derli toplu bir ifade.

Bugün nasıl görünüyor

Kupala, Sovyet dönemini kısmen din değil folklor olarak yeniden çerçevelendiği için atlattı; bu onu yayımlanabilir ve sahnelenebilir kıldı. Bugün iki biçimde var: açık hava müzelerinde ve kültür merkezlerinde sahnelenen bir etkinlik olarak ve köylerde ile bilinçli olarak ona dönmüş insanlar arasında gerçek bir uygulama olarak.

İkisi aynı şey değil ve hangisine katıldığınızı bilmekte fayda var. Kiev dışındaki Pirohiv açık hava müzesi iyi organize edilmiş versiyonu yürütüyor. Karpat ve Polissia köyleri diğerini.

Takvim sorunu

Ukrayna Ortodoks kilisesinin Düzeltilmiş Jülyen takvimine geçtiği 2023'ten bu yana tarih gerçekten belirsizleşti. Gelenekçiler Jülyen hesabına göre 6-7 Temmuz'u tutuyor. Diğerleri gerçek gündönümünde, 23-24 Haziran'da anıyor — ritüelin astronomik olarak ait olduğu ve Avrupa'nın çoğunun eşdeğerini tuttuğu tarih.

Bu anlaşmazlık çok daha büyük bir sürecin küçük bir örneği. Takvimini yeniden ayarlayan bir ülke, tarihleri kaydırmaktan daha belirleyici bir şey yapıyor: hangi referans çerçevesinin içinde yaşadığına karar veriyor ve bir yaz ortası ateşi üzerine tartışmalar, konunun düşündüreceğinden fazla ağırlık taşıyor.

Bu arşivden ilgili

• Vyshyvanka: Nakışla Yazılan Bir Dil
• Pysanka: Yumurtaya Yazılan Semboller ve Tılsımlar
• Rushnyk: Ritüellerde Kullanılan İşlemeli Kumaş

Bu geceyi birkaç kez, davet edildiğim köylerde gördüm. Anlatmaya kalkışmayacağım — anlamı orada büyümüş insanlarda, benim gözlemimde değil. Yalnızca şunu söyleyebilirim: takvim tartışmasına rağmen tarih neredeyse hiç sorulmuyordu; herkes ne zaman olduğunu zaten biliyordu. Bir geleneğin canlı olduğunu bundan anlıyorsunuz.