Karadeniz Tahıl Girişimi

Temmuz 2022’de İstanbul’da varılan düzenleme genelde diplomatik terimlerle anlatılıyor. Ben operasyonu anlatmak istiyorum, çünkü anladığım kısım o ve işlemesi gereken kısım da o.

Mekanizma

İstanbul’da, bütün tarafların ve Birleşmiş Milletler’in personel verdiği ortak bir koordinasyon merkezi. Önceden kayıtlı gemiler. Ukrayna sularına girmeden önce, beyan edilenden başka yük taşımadığını doğrulamak için denetlenen gelen gemiler. Koordinatları yayımlanmış tanımlı bir deniz koridoru. Çıkışta yeniden denetlenen giden gemiler.

Dolayısıyla her gemi iki denetimden geçti ve başka neredeyse hiçbir konuda anlaşmayan tarafların üzerinde anlaştığı bir programla hareket etti.

Sürtünme neredeydi

Denetim kapasitesi. Her denetim saatler sürüyor ve sınırlı sayıda ekip vardı. Denetim hızı varış hızının altına düştüğünde Boğaz’da kuyruk oluştu ve yüklü dökme yük gemilerinden oluşan bir kuyruk her gün demuraj olarak para yakar.

Sigorta kuyruğu takip etti. Sigortacılar bir seferi beklenen süreye ve öngörülebilirliğe göre fiyatlar; öngörülemeyen bir bekleme primi yükseltir, prim navlunu yükseltir ve o da çiftçinin aldığı fiyattan çıkar.

Ne başardı

İzleyen yılda milyonlarca ton taşındı; Dünya Gıda Programı için satın alınan yükler de dâhil. Fırlamış olan küresel buğday ve mısır fiyatları geri indi. Savaşla ilgisi olmayan ithalatçı ülkeler için düzenlemenin bütün anlamı o fiyat hareketiydi.

Temmuz 2023’te sona erdi. Yerine geleni neredeyse kimsenin beklemediği biçimde daha iyiydi.

Bunu bir diplomatik başarıdan çok bir sevkiyat operasyonu olarak okumak doğru — sürtünme de tam olarak orada, denetim kuyruğundaydı. Bekleyen her gemi, hem navlunu hem depo maliyetini artırıyordu. Lojistikte kural değişmiyor: bir sistemin kapasitesini en yavaş adımı belirler, ve burada o adım muayeneydi.