Konut: en büyük tek kalem

Gördüğüm her hasar tespitinde konut en büyük tek kategori. Aynı zamanda teslim sorununun türce diğer her şeyden farklı olduğu kategori.

Konut neden altyapı değil

Bir köprünün tek sahibi, tek şartnamesi ve tek kararı vardır. Hasarlı bir apartmanın kırk sahibi vardır; bazıları yurt dışında, bazıları bulunamıyor, bazıları onarılsın mı yıkılsın mı konusunda anlaşamıyor ve hepsinin, işe başlanmadan çözülmesi gereken hukuki bir menfaati var.

Bunu bina sayısıyla çarpın; bağlayıcı kısıt inşaat değil idari sorun hâline gelir.

Nasıl ele alındı

Kararı devlete değil sahibine taşıyarak. Onarılabilir hasar için kaydedilmiş hasara karşılık sahibe ödenen tazminat. Yıkılmış konut için, alıcının istediği yerde yerine mülk almak üzere kullandığı bir sertifika.

Asıl önemli olan ikinci mekanizma. İmkânsız bir merkezî planlama sorununu — niyetlerini bilmediğiniz insanlar için yerine konutun nereye yapılacağına karar vermeyi — kendi koşullarını gerçekten bilen insanların verdiği binlerce bireysel karara çeviriyor.

Zor kalan kısım

Yapının kendisinin hasar gördüğü çok birimli binalar. Bireysel bir sertifika ortak bir çatıyı ya da zarar görmüş taşıyıcı bir duvarı onarmaz ve bu unsurların hukuken sahibi olan kat malikleri birlikleri çoğu zaman etkin değil ya da örgütlenemiyor.

On yıl sonra hâlâ üzerinde çalışılıyor olacak konut sorunu budur ve mali değil idari bir sorundur.

Bir köprüyü devlet sipariş eder, bir evi ise sahibi. Aradaki fark, tedarik zincirinin tamamını değiştiriyor: bin daire, bin ayrı karar ve bin ayrı ödeme takvimi demek. Ekipman tarafında toplu siparişle tekil siparişin farkını bilirim; konutun bu kadar yavaş ilerlemesinin sebebi teknik değil, bu dağınıklık.