Avusturya Bankaları ve Orta Avrupa Modeli: Yabancı Bankalar Pazarı Nasıl Değiştirir?

1990'ların sonuyla 2008 arasında Avusturya bankacılık grupları Orta ve Doğu Avrupa'daki en yaygın yabancı bankacılık ağını kurdu. Ayak izleri Prag ve Bratislava'dan Bükreş, Kiev ve ötesine uzanıyordu ve bir dönem batı sermayesinin bölge ekonomilerine ulaştığı en önemli kanaldılar.

Ukrayna, o haritadaki daha zor hedeflerden biriydi ve oradaki deneyim, yabancı bankacılık varlığının bir pazara gerçekte ne yaptığının iyi bir örneği.

Bu varlık neyi getirdi

Daha önce var olmayan kredi ürünleri. Konut kredisi, tüketici kredisi, orta ölçekli şirketler için işletme sermayesi imkânları ve leasing — hepsi yabancı bankalarla geldi ve öncesinde ancak marjinal olarak vardı.

Kredilendirme standartları. Grup çapında risk politikası uygulayan yabancı bir ana ortak, ilişkili taraf kredi defterleri olan yerli bankaların kullanmadığı belge ve kredi değerlendirme gereklerini dayatıyor. Etki yabancı bankaların ötesine yayıldı; çünkü borçluların kendilerinden ne isteneceğine dair beklentisini değiştirdi.

Ve bir fonlama kanalı. Yabancı ana ortaklar iştiraklerine grup fon maliyetiyle borç verdi; bu, bir Ukrayna bankasının yurt içinde bulabileceğinin çok altındaydı ve fark borçlanma maliyetlerine yansıdı.

Ne ters gitti

Kredilendirmenin çoğu döviz cinsindendi; çünkü ucuz fonlama oradaydı ve borçlular daha düşük nominal oranı tercih ediyordu.

Grivna kazanan haneler ve şirketler dolar ve euro kredisi aldı. Para birimi keskin biçimde düzeldiğinde bu borçların yerel para cinsinden değeri katlarca arttı ve büyük bir bölümü ödenemez hâle geldi. Ortaya çıkan zararlar hem borçluları hem bankaları vurdu ve ardından gelen geri çekilme kayda değerdi.

Bu özellikle bir Ukrayna hatası değildi — aynı örüntü bölge genelinde, en ağır biçimde Macaristan'da görüldü. Korunmasız borçlulara döviz kredisi hakkında genel bir ders ve yaşandığı ülkelerin çoğunda artık düzenlemeyle kısıtlı.

Geriye ne kaldı

Birkaç yabancı bankacılık grubu 2008'den ve yeniden 2014'ten sonra maruziyetini azalttı veya çıktı. Diğerleri kaldı ve kalanlar ayırt edici bir konumda: Ukrayna'ya giren yabancı bir şirketin, genel merkezinin zaten anladığı bir ilişki çerçevesinde çalışabileceği kurumlar.

Bunun pratik değeri var. Viyana, Paris veya Varşova'da grup bankacılık ilişkisi olan bir şirket, bunu bir Ukrayna iştirakine, tümüyle yerli bir bankayla ilişki açmaktan çok daha az sürtünmeyle genişletebiliyor ve belge, raporlama ve uyum standartları tanıdık oluyor.

Bugünkü tablo

Sektör bugün 2008 öncesi sürümünden daha küçük, daha iyi sermayelendirilmiş ve çok daha muhafazakâr düzenlenmiş durumda. Hane halkına döviz kredisi kısıtlı. İlişkili taraf kredi limitleri uygulanıyor. Sermaye gerekleri anlamlı.

Sonuç, 2022 boyunca dikkat çekici biçimde iyi performans gösteren bir bankacılık sistemi — kayda değer bir mevduat hücumu yok, ödeme sistemi arızası yok, önemli bir banka çöküşü yok. Bu sonuç 2015'te yapılan temizliğin doğrudan neticesi ve Ukrayna finansal düzenlemesinin artık işlediğine dair en güçlü tekil kanıt.

Ukrayna'da fonlarını nerede tutacağını ve operasyonlarını nasıl finanse edeceğini değerlendiren bir şirket için pratik cevap açık: grup ilişkileri elveriyorsa yabancı ana ortaklı bir banka kullanın, aksi hâlde 2015 sonrası sicili temiz büyük bir yerli banka kullanın ve karşılığını almadığınız kur riskini üstlenmeyin.

Bu arşivden ilgili

• Ukrayna ve İsviçre: emtia ticareti, tahkim ve sessiz sermaye
• Ukrayna'nın başlıca Avrupalı ekonomik ortağı olarak Almanya
• Ukrayna ve İtalya: Makine, Göç ve Kalıcı Bir Ekonomik İlişki
• Ukrayna Yıllık Değerlendirme 2011: temele dönüşmeyen bir toparlanma

Yabancı bir bankanın gelmesi, kredi faizinden çok muhasebe disiplinini değiştiriyor: denetlenmiş mali tablo isteyen bir kreditör, şirketin kendisini de düzeltiyor. Bunu müşterilerimde gördüm — banka ilişkisi kuran firma, iki yıl içinde daha iyi yönetilen bir firma hâline geliyordu. Krizde çekilenler bile arkalarında bu alışkanlığı bıraktı.