Arazi piyasası açılıyor

2001’den 2021’e kadar Ukrayna’da tarım arazisi alınıp satılamıyordu. Kolektif çiftliklerin dağılmasından yaklaşık yedi milyon kişide arazi payı vardı; kiraya verebiliyor ama satamıyorlardı.

Yasak neden bu kadar sürdü

Çünkü arkasındaki korkular makuldü ve adilce söylenmeyi hak ediyor. Arazinin, değerini anlamayan insanlardan ucuza alınacağı. Mülkiyetin az sayıda elde toplanacağı. Yabancı sermayenin ülkenin en değerli varlığını edineceği. Başka sermayesi ve danışmanı olmayan yaşlı kırsal hissedarların kaybeden taraf olacağı.

Karşı argüman da o kadar gerçekti. Satılamayan bir varlık teminat olarak kullanılamaz. Arazisine karşılık borçlanamayan bir çiftçi ona yatırım yapamaz ve kısa süreli kirayla tutulan arazi kimse tarafından iyileştirilmez.

Açılışın tasarımı

2021 yasası korkulara doğrudan cevap vermeye çalıştı. Başlangıçta yalnızca Ukrayna vatandaşı gerçek kişiler alabildi, üst sınırla. Tüzel kişiler daha sonraki bir aşamaya kadar dışarıda bırakıldı, sonra kendi sınırlarıyla kabul edildi. Yabancı mülkiyeti bir referanduma bırakıldı, yani izinli değil. Normatif değerleme üzerinden asgari fiyat belirlendi.

İlk veriler ne gösterdi

İşlem hacimleri başta mütevazıydı; fiyat geçmişi olmayan ve herkesin komşunun ne aldığını izlediği bir piyasada beklenen budur. Fiyatlar Orta Avrupa’daki karşılaştırılabilir arazinin hayli altında oturdu.

Bu reformu, henüz geçenden uzun bir ufukta değerlendiririm. Sonuç verip vermemesi, bankaların araziye karşılık gerçekten kredi verip vermemesine bağlı; o da piyasayı açan yasadan çok sicillere, değerlemeye ve icraya bağlı.

Yirmi yıl süren bir yasağın kaldırılma biçimi, kaldırılmasından daha önemliydi: kademeli açılış, alan sınırı ve yabancıya kapalı olması, korkuların çoğunu cevapladı. Reformların kalıcı olanları hep böyle oluyor — itiraz edenlerin endişesini yok sayarak değil, ona bir madde yazarak. Erken veri de bu tasarımı doğruladı.