Bağımsızlık Günü 2004: seçime geri sayan bir ülke
Referandumdan on üç yıl sonra Ukrayna, kaydettiği en iyi büyüme yılının ortasında millî gününü kutluyor — ve on yılı belirleyecek oylamaya üç ay kala.
Ukrayna bugün bağımsızlık bildirgesinin on üçüncü yıl dönümünü kutluyor ve Khreşçatik'teki hava, yalnızca rakamların açıklayabileceğinden daha gürültülü. Ekonomi 1991'den bu yana en iyi yılını yaşıyor. Aynı zamanda, buradaki hemen herkesin yalnızca yapılmakla kalmayıp çekişmeli geçeceğini beklediği bir cumhurbaşkanlığı seçimine üç ay var.
Büyüme hikâyesi gerçek ve bunu açıkça söylemekte fayda var, çünkü sonradan unutulması kolay. Sanayi üretimi yılın büyük bölümünde çift haneli hızla genişliyor ve yıl sonu GSYH büyümesi yüzde on birin üzerine gidiyor. Bu, zayıf bazın yarattığı istatistiksel bir yanılsama değil — arka arkaya dördüncü büyüme yılı ve ekonominin yarıdan fazla küçüldüğü bir on yılın ardından geliyor.
Büyümeyi gerçekte ne sürüklüyor
Neredeyse tamamı dışarıdan. Dünya çelik fiyatları 2002'den bu yana kabaca ikiye katlandı ve Ukrayna'nın metalürji kombinaları — Krivorijstal, Azovstal, Mariupol İlyiç, Zaporijya tesisleri — bu pazara, dolara 5,3 civarında sabitlenmiş bir kurdan oluşan maliyet yapısıyla satış yapıyor. Kimya, özellikle azotlu gübre, ucuz ithal gaz karşısında aynı aritmetikten yararlanıyor. Buna rusya'dan gelen makine imalat siparişlerini ekleyin, tablo tamamlanıyor.
Ukrayna'ya satış yapanlar için bu, özgül ve geçici bir durum yaratıyor: doğudaki sanayi şehirlerinin nakdi var. Dnipropetrovsk, Donetsk ve Zaporijya; bu pazara en son 1999'da bakmış tedarikçileri şaşırtan bir hızla sermaye malı, otomobil, inşaat malzemesi ve tüketim ürünü satın alıyor. Perakende cirosu ücretlerden hızlı büyüyor; bu genelde kredinin geldiği anlamına gelir — ve geliyor da: yakın zamana kadar şube ağı iliştirilmiş hazine operasyonlarından ibaret olan bankalardan gelen ilk ciddi tüketici kredisi dalgası biçiminde.
Bir şoku kaldıramayacak kısımlar
Kırılganlıklar da bir o kadar net ve dört yıl sonra önemli olacak olanlar tam da bunlar. Dolar çıpası çok iş görüyor: enflasyon beklentilerini sabitliyor, grivna kazanan şirketlere döviz borçlanmasını ucuz gösteriyor ve savunulmasının mantıklı olduğu noktanın çok ötesine kadar savunulacak. Gaz, dayanıklılığı sözleşmelere değil tamamen siyasete bağlı bir düzen altında Avrupa seviyesinin çok altında bir fiyattan ithal ediliyor. İhracat sepeti ise fiyat döngüsü Kiev'den kontrol edilmeyen tek bir emtiada yoğunlaşmış durumda.
Bunların hiçbiri bir sıkıntı öngörüsü değil. Kaldıracın tarifi. Çelikle yüzde on bir büyüyen bir ülke, çelikle küçülür de; tek soru, bu olduğunda ayakta ne kaldığıdır.
Siyasi takvim artık ekonomik takvim
31 Ekim seçimi, buradaki her ciddi işletme tarafından bir gösteri değil, bir planlama sorunu olarak ele alınıyor. Sözleşmeler tamamlanma tarihi eylül ya da ocak olacak şekilde yazılıyor, kasım olacak şekilde değil. Sonbaharda gümrük davranışının öngörülemez hâle gelmesi bekleniyor — seçim öncesinde genelde olur, hem de hangi ithalatçının hangi adaya yakın olduğuna göre iki yönde birden. Birkaç büyük özelleştirme işlemi, kampanya asıl başlamadan kapanabilsin diye sessizce hızlandırıldı.
Kampanyanın arkasındaki yapısal mesele, kişiliklerden ayrılmayı hak ediyor. Mevcut hâliyle cumhurbaşkanlığı; düzenleme, vergi idaresi ve mahkemeler üzerinde muazzam bir takdir yetkisi taşıyor. Bu yetkinin bir kısmını parlamentoya aktaracak anayasa değişiklikleri hazırlanmış durumda ve pazarlık kozu olarak kullanılıyor. Bunların geçip geçmeyeceği ve hangi biçimde geçeceği, 2007'nin işletme ortamı açısından kazananın adından daha önemli olacak.
Aralığa kadar nelere bakmalı
Üç gösterge, tüm kampanya haberlerinden daha değerli. Birincisi Merkez Bankası'nın rezerv pozisyonu: kalıcı bir erime, çıpanın baskı altında olduğu ve fiyatlama modelinizdeki kur varsayımının yanlış olduğu anlamına gelir. İkincisi ihracatçılara KDV iadesinin hızı; mali idarenin siyasi olarak kullanılıp kullanılmadığının en güvenilir tek ölçüsü budur. Üçüncüsü, Ukrayna'nın devlet eurotahvillerindeki spread — parası riskte olanların seçim sonucu hakkında ne düşündüğünü, yorumlar yetişmeden çok önce söyler.
Bu Bağımsızlık Günü'nün, yıl dönümünün kendisinin haber olduğu bir okuması var: işleyen bir devlet, büyüyen bir ekonomi, insanların beş yıl öncesine göre daha çok güvendiği bir para birimi. Bu okuma yanlış değil. Ama bugün işe yarar olanı şu: Ukrayna, üzerinde tartışmaya değer bir şey biriktirdi ve sonbaharda tartışmalarını nasıl çözdüğünü öğrenecek.
Arşiv bu yıla defalarca dönecek. 2005 ve 2006'da olacakların çoğu — özelleştirme incelemeleri, gaz anlaşmazlığı, anayasal karışıklık — yukarıda tarif edilen koşullarda zaten mevcut; yalnızca bir tetikleyici bekliyor.
Bu arşivden ilgili
Bu analizi paylaş
Yorumlar