Ocak 2006: Ukrayna'da ucuz enerjiyi bitiren gaz krizi

Ukrayna'ya gaz sevkiyatı 1 Ocak'ta bir fiyat anlaşmazlığı nedeniyle durduruldu. Güneydoğu Avrupa'yı besleyen boru hatlarındaki basınç saatler içinde düştü, birkaç AB üyesi arz açığı kaydetti ve 4 Ocak'ta anlaşmaya varıldı. Anlaşmaya göre Ukrayna'nın ithalat fiyatı, sahipliği ve kâr marjı hiçbir zaman tatmin edici biçimde açıklanmayan bir aracı ticaret yapısı üzerinden, bin metreküpte yaklaşık elli dolardan doksan beş dolara çıktı.

Dikkati üç günlük kesinti çekti. Asıl önemli olan fiyat değişikliğiydi.

Ukrayna sanayisi neden kırılgan

Ukrayna, birim GSYH başına AB ortalamasının kabaca üç katı enerji kullanıyor. Bu kültürel bir kusur değil; devralınmış bir sanayi yapısı. Sovyet ekonomisi enerji yoğun üretimi — çelik, amonyak, çimento, alümina — Sibirya gazının sonsuza dek idari fiyatlardan sağlanacağı varsayımıyla Ukrayna'ya yerleştirdi.

Riskin çoğunu iki sektör taşıyor. Azotlu gübre üretimi doğal gazı yalnızca yakıt olarak değil hammadde olarak kullanıyor: gaz tipik olarak amonyağın nakit maliyetinin yüzde altmış ila sekseni. Elli dolarda Ukrayna amonyağı dünyanın en ucuzları arasındaydı. Doksan beşte marj ince. Avrupa fiyatlarında tesislerin çoğu için negatif.

Çelik daha az kırılgan ama hacimler daha büyük. Ukrayna tesisleri hâlâ, başka yerlerde on yıllar önce terk edilmiş bir teknoloji olan Siemens-Martin fırınları çalıştırıyor ve bunlar ton başına büyük miktarda gaz tüketiyor. Haddeleme, yeniden ısıtma ve kok üretimi faturaya ekleniyor.

Şokun gerçekte zorladığı

Doğru yanıt verimlilik yatırımı ve bunun fiyat sinyali bağımsızlıktan bu yana ilk kez mevcut. Bir Siemens-Martin fırınını modern konvertör veya elektrik ark yoluyla değiştirmek, atık ısı geri kazanımı kurmak, yalıtımı iyileştirmek, gübre hammaddesini değiştirmek — bunların hepsi doksan beş dolarda savunulabilir, elli dolarda savunulamayan geri ödeme sürelerine sahip.

Denenecek olan yanlış yanıt ise sübvansiyon veya müzakere edilmiş bir indirim aramak. Bu yaklaşımın üç sorunu var: başka yere harcanabilecek siyasi sermayeyi tüketiyor, zaten yapılması gereken yatırımı erteliyor ve nihai uyarlamayı daha geç ve daha yüksek fiyattan geldiği için büyütüyor.

Ekipman satıcıları için bu, Ukrayna'da on beş yılın en net açılımı. Ton başına gaz tüketimini azaltan her şey artık mevzuata değil ekonomiye dayanarak satılıyor. Pazar gerçek ve on yıl sürecek.

Transit sorusu

Kriz ayrıca Ukrayna'nın transit konumu hakkında, önümüzdeki on beş yılı tanımlayacak bir şeyi açığa çıkardı. Avrupa'ya ulaşan rus gazının yaklaşık yüzde sekseni Ukrayna toprağından geçiyor. Bu her zaman bir kaldıraç olarak anlatıldı.

Ocak bunun tersini gösterdi. Transit kesildiğinde Avrupalı alıcılar Ukrayna'ya ihtiyaçları olduğu sonucuna varmıyor; Ukrayna'ya bağlı olmayan rotalara ihtiyaçları olduğu sonucuna varıyorlar. Kuzey Akım şimdiden tartışılıyor. Güney Akım gelecek. Gelecekteki her kesinti, baypas kapasitesinin inşasını hızlandırıyor; bu da Ukrayna'nın hem transit gelirini hem kaldıracını aynı anda azaltıyor.

Transit bağımlılığının kalıcı bir varlık olduğu varsayımıyla kurulmuş herhangi bir Ukrayna enerji stratejisi, değer kaybeden bir varlığın üzerine inşa ediliyor demektir. Transit geliri tükenen bir kaynak olarak görülmeli ve buna göre yatırıma dönüştürülmelidir.

Bununla ne yapmalı

Burada faaliyet gösteren işletmeler için üç somut adım. Gaz maliyetinizi beş yıllık bir görüşle müzakere edilmiş fiyattan değil, Avrupa hub fiyatı artı taşıma üzerinden modelleyin — gidiş oraya. Birim üretim başına tüketimi denetleyin, çünkü Ukrayna sanayi tesislerinin çoğu bunu hiç ciddi biçimde yapmadı. Ve tedarik sözleşmelerinizin gaz maliyeti artışlarını yansıtıp yansıtmadığını kontrol edin; çünkü yanıt, bir sonraki şoku kimin taşıyacağını belirliyor.

Bir sonraki şok olacak. Bu ay varılan düzenlemenin süresi yıllarla değil aylarla ölçülüyor ve içindeki fiyat formülü tırmanıyor.

Bu arşivden ilgili

• Harkiv anlaşmaları: üs kirası karşılığı gaz indirimi neden kötü bir takastı
• Hava bağlantıları: bir ülke pazarlarına nasıl bağlanır ve kapanmanın maliyeti
• 2019 transit anlaşması: Avrupa kurallarının Ukrayna'ya gerçekte getirdikleri
• Ukrayna Yıllık Değerlendirme 2006: maliyet yapısının değiştiği yıl

O ilk haftada Kiev’de bir mühendislik öğrencisiydim ve yurtta konuştuğumuz tek şey ısıtmanın kesilip kesilmeyeceğiydi. Sonraki yıllarda aynı meseleyi fatura tarafından gördüm: ısıtma gideri, bir tesisin nereye kurulacağı kararının içinde saklı durur. 2006’nın Ukrayna sanayisine öğrettiği şuydu — enerji bir girdi kalemi değil bir varsayımdı, ve varsayımlar değişebiliyordu.