Dış ortaklar gerçekte ne sağlayabilir, neyi sağlayamaz

Reform yapan bir ülkeye uluslararası destek tartışması genelde iki yararsız yönde ilerliyor: ya dış ortakların çözecek mekanizması olmayan sorunları çözmesi bekleniyor ya da çözmedikleri için katkıları geçersiz sayılıyor.

Yararlı olan, dış aktörlerin gerçekte sağlayabileceğini sağlayamayacağından ayırmak; çünkü bu iki kategori epeyce farklı ve aralarındaki sınır istikrarlı.

Dış destek neyi sağlayabilir

Piyasanın sunmayacağı bir maliyetle finansman. En büyük ve en somut katkı. İmtiyazlı kredi, garantiler ve bütçe desteği, aksi hâlde düzensiz bir uyumu zorlayacak bir finansman açığını kapatıyor. Zaman satın alıyor ve zaman, bir reformun hepsi birden dayatılmak yerine sıralanabilmesini sağlayan şey.

Siyasi örtü olarak koşulluluk. Hafife alınıyor ve gerçekten önemli. Tarifeleri maliyeti karşılamaya yükseltmek isteyen bir hükümet muazzam bir iç dirençle karşılaşır. Üzerinde anlaşılmış bir program koşulunu uygulayan aynı hükümet aynı dirençle, ama yanında bir dış açıklamayla karşılaşır. Bu, olmayan siyasi iradeyi yaratmıyor ama var olan iradeyle hareket etmenin maliyetini belirgin biçimde düşürüyor.

Pazar erişimi. Bir ticaret anlaşması, büyük bir ekonominin küçük bir ekonomiye sunabileceği en değerli şey; çünkü özel aktörlerin sonra kendi sermayeleriyle peşine düştüğü ticari fırsat yaratıyor.

Sistem tasarımında teknik uzmanlık. Modern bir ihale sistemi nasıl işler, bir mevduat garanti fonu nasıl kurgulanır, bir gıda güvenliği otoritesi nasıl örgütlenir. Bu gerçekten aktarılabilir bilgi ve yıllarca deneme yanılmadan tasarruf sağladı.

Dış destek neyi sağlayamaz

Devlet kapasitesi. Hiçbir dış aktör bir bakanlığı kadrolayamaz ve onu uygulayamayan bir kurumca yönetilen iyi tasarlanmış bir yasa hiçbir şey üretmez.

Yargı bağımsızlığı. En ısrarlı başarısızlık ve sınırın en net örneği. Yargı reformu on yıldır kapsamlı biçimde desteklendi, finanse edildi ve izlendi ve başarılı olmadı; çünkü mahkemeler üzerindeki kendi kaldıracını azaltmaya istekli yurt içi bir siyasi aktör gerektiriyor ve hiçbir dış koşul bunu imal edemiyor.

Siyasi irade. Koşulluluk hareket etmenin maliyetini düşürüyor; kararın yerine geçemiyor. Reform yapmak istemeyen bir hükümet biçimsel olarak uyar ve hiçbir şey uygulamaz; bu düzenli olarak oluyor.

Uzlaşı. Yurt içi seçmeni olmayan reform, dış baskı kalktığı an tersine döner. Kalıcı reform kendi destekçilerini yaratan reformdur ve bu yurt içi bir süreçtir.

İşleyenlerdeki örüntü

Dönemin başarılı reformları ortak bir özellik taşıyor: uygulamanın, reforme edilen kurumların süregelen iyi niyetine bağlı olmayacağı biçimde tasarlanmışlardı.

Elektronik ihale işliyor; çünkü şeffaflık bir müfettişle değil yayımla sağlanıyor. Bankacılık temizliği işledi; çünkü kurumları iyileştirmeye çalışmak yerine ortadan kaldırdı. Merkez bankası bağımsızlığı işliyor; çünkü sürekli yenilenen dış program koşullarıyla korunuyor.

Başarısızlıklar tam ters özelliği paylaşıyor. Reformun, reforme edilen kişilerce uygulanmasını gerektiriyorlardı.

Pratik okuma

İlan edilen bir reformun gerçekten olup olmayacağını değerlendiren herkes için soru, ne kadar dış desteği olduğu değil. Tasarımın, konumunu azalttığı taraftan iş birliği gerektirip gerektirmediği.

Gerektirmediği yerde işlemesini bekleyin. Gerektirdiği yerde biçimsel kabulü bekleyin, sonucu değil — ve bu beklenti yirmi yılda neredeyse her vakada doğru çıktı.

Bu arşivden ilgili

• Bir serbest ticaret alanı gerçekte ne zaman işlemeye başlar ve neden imzadan uzun sürer
• Ortaklık Anlaşması: onu bir antlaşma değil bir şartname olarak okuyun
• Vilnius 2013: askıya alma ve arkasındaki aritmetik
• Ukrayna Yıllık Değerlendirme 2015: en kötü yıl ve en çok reform

Dışarıdan gelen desteğin yapabildiği ve yapamadığı şeyler, bir danışmanın yapabildikleriyle aynı sınırda: yöntem verebilir, karar veremez. En çok işe yarayan destekler hep aynı biçimde oldu — bir kurumun içine yerleşen, kalıcı bir sistem bırakan. Rapor bırakan projelerden geriye rapor kalıyor.